Mijn ervaring met autisme, obsessies, OCD en tics
Inleiding
Als kind vroeg ik me vaak af waarom ik me gedroeg zoals ik deed. Ik was anders dan andere kinderen en kon mezelf de hele dag vermaken zonder hulp van anderen. Soms sloot ik me volledig af van de buitenwereld en moest ik letterlijk wakker geschud worden uit mijn hyperfocus.
Kijkend naar mijn adolescentie, herken ik nu kenmerken van obsessie, OCD en vormen van Tourette. Nee, ik scheldde niet of schreeuwde vreemde dingen, maar toch waren er duidelijk Tourette-achtige verschijnselen aanwezig. In deze blog leg ik uit hoe deze drie groepen gedragingen samenhangen, vooral binnen het autisme.
Obsessie: fascinatie en speciale interesses
Obsessie, ook wel hyperfocus of speciale interesse genoemd, is vaak vrijwillig. Het leidt tot een diepe interesse in een specifiek onderwerp, van treinen tot kwantummechanica. Mensen met obsessieve interesses kunnen zich volledig onderdompelen in hun onderwerp, zonder afleiding van buitenaf.
Het mooie hiervan is dat het meestal rustgevend en productief is. Het gevoel van “in de zone zitten” is een positieve ervaring: je gaat volledig op in je interesse, zonder dat andere gedachten of impulsen je storen.
Obsessief-compulsieve stoornis (OCD)
OCD wordt gekenmerkt door dwangmatig handelen of obsessieve gedachten, vaak niet gekozen maar opgelegd door een innerlijke drang. Voorbeelden zijn overmatig handen wassen, herhaaldelijk controleren of deuren gesloten zijn, of het tellen van objecten zoals de strepen op de weg.
Deze gedragingen proberen controle te geven of bepaalde “verkeerde” gevoelens te neutraliseren. OCD kan de kwaliteit van het dagelijks leven ernstig verstoren, omdat de dwanggedachten en rituelen vaak angstig en storend zijn.
Tics en het Tourette-syndroom
Tics zijn plotselinge, onvrijwillige bewegingen of geluiden. Ze kunnen motorisch zijn (zoals knipperen of schouders optrekken) of vocaal (geluiden maken of, in extreme gevallen, woorden uitspreken).
Tics ontstaan vaak als reactie op interne spanning of stress. Mensen met Tourette proberen ze soms te onderdrukken, maar dit kan juist de druk of spanning verhogen.
Verbanden en overlappingen
Autisme en OCD
Zowel autisme als OCD kunnen repetitieve gedragingen vertonen, maar de onderliggende drijfveren zijn verschillend.
- Autisme: Repetitieve gedragingen zijn vaak een manier om structuur, voorspelbaarheid en rust te creëren in een wereld die chaotisch kan aanvoelen. Dit kan ook gezien worden als een manier om de innerlijke stemming te reguleren (“stimmen”). De gedragingen zijn meestal vrijwillig en bieden comfort of ontspanning.
- OCD: Bij OCD ontstaan dwangmatige handelingen en obsessieve gedachten uit angst of de overtuiging dat iets op een specifieke manier moet gebeuren om onheil te voorkomen. Deze gedragingen zijn vaak onvrijwillig, maar dienen onbewust ook als een manier om emoties en spanning te reguleren. Het verschil met autisme is dat OCD-rituelen niet rustgevend zijn, maar juist opgelegd aan de persoon door de innerlijke dwang.
Kortom: bij autisme reguleren repetitieve gedragingen vrijwillig de interne wereld, terwijl OCD-handelingen onbewust en angstgedreven emoties proberen te beheersen.
Autisme en Tourette
Sommige mensen met autisme vertonen tics, zonder dat ze een officiële Tourette-diagnose hebben. Net als bij OCD en repetitief gedrag bij autisme, kunnen tics een manier zijn om interne spanning of stress te reguleren, maar de manier waarop verschilt:
- Bij autisme: Tics of herhaalde bewegingen kunnen bewust of deels onbewust ingezet worden om mentale spanning te ontladen. Ze helpen om controle te behouden of gevoelens te uiten wanneer verbale communicatie lastig is. Dit kan gezien worden als een vorm van zelfregulatie of onbewuste communicatie.
- Bij Tourette: Tics ontstaan vaak spontaan en onbewust, los van een duidelijke emotionele intentie. De persoon kan de tics soms tijdelijk onderdrukken, maar dit verhoogt juist de spanning en kan leiden tot een sterker optreden van de tics.
Kortom: tics bij autisme zijn vaak een mechanisme om spanning te verminderen of emoties te reguleren, terwijl tics bij Tourette meestal spontaan en minder doelgericht zijn.
Mijn persoonlijke verhaal
Als kind voelde ik me vaak een buitenbeentje in sociale situaties. Ik praatte veel in mezelf, speelde liever alleen en sloot me af van leeftijdsgenoten. Tot mijn negende was mijn leven vrij solitair.
Op een Lom-school ontmoette ik kinderen met een soortgelijke gedachtegang. We hadden allemaal een diepe interesse in één onderwerp, van de Commodore 64 tot mijn eerste echte pc, de Pentium 60. Samen konden we uren praten over onze specialisaties.
Als kind zocht ik vaak geruststelling door te schommelen, in mijn haar te wrijven of soms zelfs haren uit te trekken. Ik weet nog steeds niet helemaal waarom, maar vermoed dat het me hielp om in het hier en nu te blijven.
Door de jaren heen leerde ik beter omgaan met mijn innerlijke stress, mede dankzij hulp van vrienden en psychologen. Mijn ADD zorgde voor extra lichamelijke druk, die naarmate ik ouder werd geleidelijk afnam.
Ik merkte dat dwangneuroses aanwezig waren: ik telde dingen zoals strepen op de weg of bomen langs het fietspad, vooral als ik overprikkeld was. Mijn stemming was vaak afhankelijk van hoe druk mijn dag was geweest.
Hoe gaat het nu?
Tegenwoordig kan ik mijn aandrang tot tellen of rituelen herkennen en er liefdevol mee omgaan. Inzicht in mijn patronen heeft me rust en acceptatie gebracht. De jaren van zoeken naar wie ik was, liggen achter me. Pas de laatste vijf à zes jaar heb ik echt helder voor ogen wie ik ben en waar mijn gevoelens en onrust vandaan komen.
Ik merk dat mijn hoofd rustiger is en dat de tics bijna niet meer optreden. Af en toe maak ik nog een vreemde beweging of een klein knikje met mijn hoofd, zonder precies te weten waarom. Maar ik ben al blij dat deze onrustige uitingen tegenwoordig veel minder aanwezig zijn dan toen ik tiener was.
meer info en bronnen:
https://www.abtaba.com/blog/autism-and-tics
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17175571/
