Mijn 4Q model, Inzicht in het energiehuishouden.

Listen to this article:

0:00

Table of Contents

Mijn zoektocht

Ik begreep van jongs af aan niet waarom sommige dingen mij makkelijker af gingen dan andere. Er was nooit een logisch patroon waar ik me aan kon vasthouden als het ging om dingen begrijpen, ervaren en voelen. Iets wat in mijn ogen schijnbaar makkelijker af gaat bij mensen met een neuro typisch brein.

Intelligentie en emotie

Als ik terug kijk naar mijn jeugd, kan ik met zekerheid zeggen dat ik qua intelligentie gewoon mee kon komen met mijn klasgenoten. Ik was misschien zelfs pienterder dan de gemiddelde persoon, als ik kijk naar mijn manier van denken en doen. Ik hield me bezig met elektronica, computers, fotografie en technisch lego. Het waren stuk voor stuk technische bezigheden waar niet veel klasgenoten zich mee bezighielden. Sommige van deze activiteiten vroegen om extra inzicht of specifieke kennis, maar voor mij was dat nooit een probleem. Het grappige was dat ik de materie eigenlijk moeiteloos meester maakte; ik begreep hoe het werkte en waarom, en het kostte me nauwelijks energie om ermee bezig te zijn.

Op emotioneel vlak was dat anders. Ik merkte dat ik veel meer energie moest steken om dingen te begrijpen, waardoor mijn zelfvertrouwen soms kleine scheurtjes vertoonde. Zo vertelde ik ooit aan mijn moeder dat ik informatie miste, omdat ik bepaalde “basisregels” niet snapte. Het was ook lastig om te benoemen wat ik mooi vond, of om emoties en gevoel een naam te geven. Zelfs op latere leeftijd merk(te) ik dat het lastig is en blijft.

Emotionele kennis

Ik heb wel eens verteld in een eerdere blog dat ik ging leren maskeren om mijn onzekerheid en mijn “gebrek “ aan die basis kennis te verbloemen. Ik ging technische kennis gebruiken om mijn emotionele kennis te compenseren. Zo leerde ik technisch jargon om in gesprekken (denken) mee te kunnen komen. Maar het tegendeel was het geval. Zoals bij mijn vader een keer het geval was dat ze over auto’s spraken en ik vroeg hoeveel liter inhoud de kofferbak had. Een technische vraag die bij mijn vader en zijn collega niet overkwam. Daardoor keken ze me raar aan en zeiden dat je geen vloeistof daar in deed. Beide zaken waren correct maar op een ander niveau.

Het onderzoeken van vermogensdomeinen

Als kind besefte ik nog niet dat ik situaties analyseerde en emoties labelde. Wat ik wél deed, was leren van elke situatie en mij emotioneel en sociaal aanpassen aan de verwachte normen en waarden. Daarmee was ik al vroeg aan het maskeren. Pas later realiseerde ik me hoeveel energie dit kostte, en dat ik deze compensatie vaak opving door andere vermogensdomeinen in te zetten.

Wat ik hiermee bedoel, is dat ik wat normaal onder het emotionele en sociale vermogensdomein valt (EQ en SQ), compenseerde door mijn cognitieve vermogens (IQ) in te zetten. Ik gebruikte dus het “verkeerde” gereedschap om hetzelfde resultaat te behalen. Alsof je een boom probeert om te hakken met een zakmes in plaats van met een motorzaag. Theoretisch kan het, maar het kost enorm veel meer energie, terwijl de juiste tool het veel eenvoudiger maakt.

Mijn inzicht in vermogensdomeinen

Het zal niet verbazen dat het pas na mijn diagnose tot me doordrong dat ik vaak het verkeerde gereedschap gebruikte. Zoals in mijn eerdere blogs te lezen valt, liep ik uiteindelijk vast door energieproblemen en overspannenheid. Beide zijn direct te herleiden naar maskeren. Het energieprobleem en de overspannenheid waren het gevolg van het voortdurend inzetten van het verkeerde gereedschap “ het zakmes “ terwijl de motorzaag nodig was.

Het missende puzzelstukje

In de loop der tijd had ik geleerd om te maskeren, maar ik merkte dat ik, ondanks het gebruik van het “zakmes”, nog veel meer energie nodig had dan normaal. Ik negeerde iets dat continu al voor me aanwezig was: mijn intense gevoeligheid voor licht, geluid en alles wat er om me heen gebeurde.

Op beurzen voor computeronderdelen of in drukke winkels raakte ik, ondanks weinig direct contact met mensen, toch snel uitgeput. Ook op school en later op werk ervaarde ik deze energie-lekkage, zonder te begrijpen waar het vandaan kwam. Op een gegeven moment liet ik me zelfs testen op diverse ziektes en aandoeningen, zoals Pfeiffer (kissing disease), puur om de oorzaak van dit ontbrekende puzzelstukje te achterhalen.

De puzzel compleet

Na lang zoeken in de medische wereld, en inmiddels twee burn-outs te hebben gehad, werd het tijd om dieper te graven dan ooit tevoren. Mijn laatste burn-out bracht me bij een psycholoog die het probleem bijna direct zag, zonder er meteen een naam aan te geven. Hij liet me testen op autisme. Niet dat autisme de oorzaak van de burn-out was het is eerder het omhulsel van een spectrum van vermogensdomeinen en uitdagingen dat helpt verklaren waar de kern van de problemen ligt. Ik bleek prikkelgevoelig te zijn, een term die ik toen nog niet kende. Sterker nog, zelfs nadat ik het woord hoorde, begreep ik het aanvankelijk niet volledig.

Mijn gevoeligheid als sleutel

Prikkelgevoeligheid, ook wel neuro-sensorische prikkels (NQ), bleek uiteindelijk de ontbrekende schakel. Het verklaarde waarom ik, ondanks al mijn inspanningen om mee te draaien in de maatschappij, steeds vastliep. Voor het eerst had ik een extra stuk gereedschap dat ik bewust kon inzetten om mijn energie te beheren.

Vanaf dat moment werd het essentieel om mijn prikkelgevoeligheid voortdurend in de gaten te houden. Op rustige dagen zonder afspraken kon ik opladen. Op dagen waarop ik training gaf, moest ik zorgen voor een prikkelarme omgeving (NQ laag houden) en mijn IQ, EQ en SQ bewust op elkaar afstemmen.

De 4Q’s in de praktijk

De 4Q’s zijn voor mij de basis geworden voor hoe ik een dag indeel en mijn energie beheers.

IQ – voor dagelijkse bezigheden: plannen, structuur aanbrengen, problemen oplossen.
EQ – voor emotionele regulatie: hoe ik met mensen omga en mezelf staande houd in verschillende sociale situaties.
SQ – voor sociale vaardigheden: gedrag van anderen herkennen en mijn eigen gedrag daarop afstemmen.
NQ – voor neuro-sensorische prikkels: mijn omgeving, licht en geluid, en hoe deze mijn energie beïnvloeden.

Door elke dag bewust te bekijken welke van de vier Q’s de meeste aandacht vraagt, kan ik energieverlies beter voorkomen en mijn dag evenwichtiger indelen. Het geeft me houvast: ik hoef niet alles tegelijk te kunnen, zolang ik maar weet welk domein op dat moment het meeste vraagt.

Mijn 4Q Model

Naar aanleiding van mijn zoektocht naar mijn energiehuishouding ben ik medische documentatie gaan lezen. Steeds kwam ik uit bij modellen die werken met drie Q’s. Een vierde Q, de neuro-sensorische, werd daarbij nauwelijks expliciet benoemd. Dat vond ik vreemd, juist omdat dit voor mij de meest energie vragende factor bleek te zijn.

Op basis van die zoektocht en mijn eigen ervaringen heb ik besloten mijn eigen model te ontwikkelen. Een model waarin je zelf kunt aangeven waar je sterke kanten liggen en waar je kwetsbaarheden zitten. Het is nadrukkelijk geen test en geen diagnostisch instrument. Het model laat zien waar op dat moment de meeste energie naartoe gaat en waar mogelijke valkuilen ontstaan.

Tot slot

Het 4Q-model is voor mij geen eindantwoord, maar een manier om mezelf beter te begrijpen en mijn energie eerlijker te verdelen. Het helpt me om eerder te zien waar ik leegloop, waar ik compenseer en waar ik mag bijsturen. Niet om mezelf te repareren, maar om mezelf serieus te nemen zoals ik functioneer.

Misschien herken je jezelf in delen hiervan, misschien helemaal niet. Dat is prima. Dit model pretendeert niets universeels te zijn. Het is ontstaan uit ervaring, vallen, zoeken en opnieuw leren kijken. Voor mij is het een praktisch hulpmiddel geworden om mijn dagen leefbaar te houden, met minder schade en meer ruimte.

Als het één ding laat zien, dan is het dit: energie liegt niet. Wie leert luisteren, hoeft minder hard te vechten.

Op deze website kunt je er zelf mee spelen, veel plezier.