Disclaimer: Ieder persoon met ASS is in staat om te voelen en om emotionele warmte te geven. Het verwarrende en het ingewikkelde is alleen: hoe verwerk je dat, en hoe vertaal je het naar de buitenwereld?
Mijn jeugd
Als ik terugkijk naar hoe ik mijn jeugd ervaarde en hoe anderen toen in mijn leven stonden, kan ik met terugwerkende kracht zien dat ik altijd al een andere manier van doen had.
Ik probeerde wel sociaal te worden, maar merkte dat ik gewoon niet handig was in mijn doen en laten. Ik zei altijd de verkeerde dingen en mijn motoriek was ook niet altijd even goed. Dit laatste heb ik pas later ontdekt, dat het ook met ASS te maken kan hebben. Altijd leuk om dat soort dingen achteraf te ontdekken.
Vooral tussen mijn 4de en 9de levensjaar merkte ik dat mijn taalgebruik ingewikkelder was dan de gewone taal die andere kinderen spraken. Ik sprak volwassener omdat ik toen al volwassenere gedachtes had. Ik weet van mijn ouders dat ik vrij volwassen en doordachte gesprekken kon voeren. Ook merkten ze dat mijn gedachten verder gingen dan de meest basale dingen. Zo vroeg ik eens op een regenachtige dag in de auto: “Ben ik waterdicht?” Een eenvoudige vraag, maar als je er langer bij stilstaat, ontvouwt zich een stroom van feitjes die tot deze toch enigszins eenvoudige vraag leiden. We zweten, onze huid laat vocht door. Is dat twee richtingen op? En zo ja, hoe werkt dat dan? Later leerde ik dat we “deels” waterdicht zijn. Gelukkig, want anders zouden we binnen de kortste keren als een spons rondlopen in de regen, al het water opnemend.
Mijn emotionele confrontatie
Nu zou je kunnen zeggen: “Jeroen, kon je dan niet gewoon met ze praten of spelen?” Eerlijk gezegd was dat erg moeilijk. Ik ben van jongs af aan altijd erg gevoelig geweest voor taalgebruik en non-verbale communicatie. Maar het probleem is dubbel. De kinderen waren vaak te jong om mijn verhalen te begrijpen op het niveau dat ik hoopte dat ze zouden snappen. Of ik kon het niet duidelijk chronologisch uitleggen, omdat mijn hoofd bij het begin van de zin al bij het einde was en de tussenstukken vergeten was te vermelden, of gewoon letterlijk niet meer wist. Error. Anderzijds vond ik wat zij zeiden vaak niet interessant, of te eenvoudig. Ook klopte hun houding vaak niet met de woorden die ze spraken, wat het voor mij weer ingewikkeld maakte om te volgen.
Hoe gek het ook klinkt: ik heb het hele lichaam nodig om te zien wat iemand bedoelt. Ik lees de lichaamstaal om beter in te schatten wat men bedoelt. Dat deed ik toen al, en dat doe ik nu nog steeds.
Vriendschappen
Mocht je denken dat ik dan, als een Remi, alleen in mijn wereld was: nee, gelukkig niet. Er waren wel een paar mensen waar ik een raakvlak mee had. Na mijn 9de had ik een ander leven dan daarvoor. Dat komt vooral omdat ik op dat moment naar de LOM-school ging en daar mensen van mijn kaliber ontmoette. Voor mijn 9de speelde ik wel met buurtgenootjes, maar ik was toch altijd de outsider binnen de groep. Waarom ik gedoogd werd, weet ik nog steeds niet.
Na mijn 9de leerde ik twee jongens kennen, waarvan er één helaas vroegtijdig is komen te overlijden en de ander ik nog regelmatig spreek. Dus ja, echte vrienden maken kan iemand met ASS zeker. Zolang er wederzijds respect en begrip is voor elkaars, euhm, bijzonderheden.
Ik wil niet zeggen dat ik erg afwijk in gedrag van de meeste mensen. Maar wat ik wel merk, is dat vooral mijn directheid in taalgebruik mensen afstootte. Ik zei dingen direct en confronterend, ervan uitgaande dat de ander er net zo mee om kon gaan als ik. Maar ik merkte in de loop der jaren dat niet iedereen gewend is aan directe communicatie, of er tegen kan. Wat ik nog steeds vreemd vind. Waarom iets in omwegen en in een verhulde versie zeggen, als je het ook gewoon direct kunt zeggen? Noem mij maar autistisch. lol.
Die vriend uit die tijd die ik nog vaak spreek, zei tegen me dat hij zichzelf kon zijn bij mij. Ik gaf hem die ruimte, en het gevoel veilig te zijn zoals hij was. Dat vind ik het mooiste compliment.
Hebben al mijn vrienden ASS?
Ha, dat is een goede vraag. Ik denk niet dat mijn makker die ik het langst ken een vorm van ASS heeft. En dat zou ook nooit een onderwerp van discussie moeten worden. Maar wat we hebben is wel bijzonder. Ik heb andere vrienden waarbij sommigen een vorm van ASS hebben en anderen niet. Betekent dat dat ik me makkelijk tussen die twee groepen beweeg zonder problemen? Nee, dat zeg ik niet. Ik heb met zowel mensen met ASS als zonder ASS wel eens een conflict of misverstand gehad. Maar ik heb geleerd om direct te reageren als de lichaamstaal van een ander verandert. Dan ga ik controleren wat ze hebben gehoord, en ik geef mijn verwachtingen aan. Hopelijk ontstaat daardoor de brug tussen ons.
Toch wel iets bijzonders
Met mijn vrienden die ASS hebben is er iets bijzonders. Eerst dacht ik: we begrijpen elkaar omdat we allebei ASS hebben. Maar eigenlijk begrijpen we elkaar omdat we niets hoeven te verbergen. En dat maakt de communicatie een stuk eenvoudiger. Geen verborgen agenda’s, geen vertaalproblemen. Wanneer er dan toch een misverstand ontstaat, gaat het vaker over de inhoud dan over de manier waarop iets gezegd wordt. En ook dat is helder en duidelijk.
Wat maakt voor mij een vriendschap?
Ik weet niet of iemand voor zichzelf ooit heeft opgeschreven wat hij verwacht van een vriendschap. Terwijl ik het zeg, denk ik aan de contracten die zowel in The Big Bang Theory (“The Agreement Dissection”, seizoen 5, aflevering 21) als in Patience (“The Runes”, seizoen 2, aflevering 5) voorkomen. Die bedoel ik niet. 😊 Ik bedoel eigenlijk: accepteer je dat er meerdere types vrienden zijn? Eentje voor specifieke behoeftes. Nee, niet een met benefits, hoewel dat natuurlijk helemaal aan jezelf ligt. lol.
Dan zijn er de vrienden die als een soort knipperlichtrelatie in je leven zijn. In mijn vriendenkring heb ik er een paar van. Het rare en ook mooie is: ik kan ze jaren niet spreken, maar als ik ze bel of zie, is het alsof we elkaar gisteren voor het laatst spraken. Dit noem ik mijn feedbackvrienden. Ze zien je zoals je was, bent en waar je naartoe wilt. Ze geven vaak, gewenst of ongewenst, feedback over wat ze zien. Dat kan verfrissend werken, maar ook wrijving geven. Beide mag, zolang de communicatie helder blijft.
Dan heb je ook nog je vaste supportgroep: de vrienden die je al jaren en jaren kent en met wie je alles kunt delen, en met wie je vaak ook een emotionelere band hebt dan met de rest. Als hier iemand wegvalt door overlijden, of omdat er door verhuizing of andere omstandigheden verwatering ontstaat, merk je dat het pijnlijker voelt dan bij andere vriendschappen. Alsof er een relatie eindigt. En dat is het in principe ook. Je had met deze persoon een echte relatie, hoe je die inhoud ook zelf invult.
Hoe lang duurt een vriendschap?
Een interessante vraag, vooral als je durft te kijken naar je vrienden en hoe je die onderhoudt. Soms beland je in een periode waarin je bepaalde mensen nodig hebt, voor steun, advies of iets anders. Je leert ze kennen in en rondom die momenten. Ze komen je leven in voor die periode. Als je uit die periode groeit, merk je dat de vriendschap verwatert en uiteindelijk verdwijnt. Dat is normaal, en daar moet je niet te veel van vinden. Die dingen gebeuren.
Het is alleen wel zo dat het jammer kan zijn als jullie niet allebei op dat punt zijn beland. Dan kan het voelen alsof je in de steek gelaten wordt. En dat gevoel is ook goed, want het laat zien dat er nog wat te halen viel, maar dat nu op een andere manier moet worden opgelost.
En toen ging het mis
Hieronder geef ik twee voorbeelden, elk met zijn eigen karakter, maar beide laten goed zien waar het fout ging.
Onhandig gedrag
Ik was bij een vriend die net op zichzelf woonde met zijn nieuwe vriendin. De sfeer was al aan de gespannen kant. Ik wilde helpen in de keuken en zijn vriendin en ik stonden al redelijk dicht bij elkaar. Ze deed een stap naar achteren en ik botste tegen haar op. Ik bevroor. Zij keek me aan met een geschrokken gezicht. Beide wisten we niet wat er precies gebeurd was, en konden er geen woorden aan geven. Nu zou je denken: kan gebeuren, zand erover en door. Maar niet veel later verbrak die vriend onze vriendschap, zonder er ooit op terug te komen wat er die avond is gebeurd. Tot op heden weet ik eigenlijk ook niet wat het was. Maar het heeft wel een impact gemaakt, anders zou ik het niet zo beeldend herinneren.
Misverstand, niet begrepen
Deze is voor mij het pijnlijkst, omdat ik veel om hen gaf.
Twee vriendinnen van me gaven het ja-woord aan elkaar en ik stond op het punt om met de auto erheen te gaan. Maar de avond ervoor had ik laat gehad, en ik merkte dat de spanning van de bruiloft en de late dienst me zo beïnvloedden dat ik niet meer in staat was om auto te rijden. Mijn toenmalige vrouw kon niet mee en ik kon niet rijden. Waar de bruiloft was, was nauwelijks openbaar vervoer mogelijk. Dus ik moest afzeggen. Ik heb wel gebeld, maar ik merkte aan de conversatie dat ze boos en teleurgesteld waren.
Toen wist ik nog niets van autisme af. Ook wist ik niet dat de energie die het me die dagen kostte, mij zo instabiel maakte. Als ik had geweten dat ik ASS had en hoe mijn energiehuishouding werkt, had ik bij die bruiloft aanwezig kunnen zijn. Misschien hadden ze dan ook een beter begrip gehad voor de situatie. Maar nu, door alle communicatieproblemen, is onze vriendschap daar gestopt.
En ik vind het nog steeds jammer dat ik er niet bij was.
Emotionele relatie
Deze is het ingewikkeldst van allemaal. In mijn leven heb ik vriendschappen gehad waarbij de één overliep in de ander, en dat is oké. De basis voor een verschuiving van vriend naar partner ligt voor mij in de volledige overgave in vertrouwen, zowel geestelijk als lichamelijk. Daar heb ik veel verschillende ervaringen mee, vooral als het gaat om wensen en verwachtingen. Ik ben niet iemand die van knuffelen houdt, en als iemand me vasthoudt, voelt dat al snel beklemmend en lastig.
Vertrouwen geven en krijgen is daarin altijd een lastige geweest. Mijn ex-vriendin, die nu mijn vrouw is, er zitten wat jaartjes tussen voordat ze van ex weer mijn vrouw werd, is daar het bewijs van. Hoewel we in onze jeugd elkaar goed begrepen en elkaar volledig vertrouwden, ontstond er bij mij iets dat later zorgde voor de breuk. In de periode daartussen ben ik getrouwd geweest en heb ik mijn dochter gekregen. Maar nadat mijn toenmalige partner en ik uit elkaar gingen, merkte ik dat mijn huidige vrouw dat stukje meer had dan vriendschap alleen, waardoor we weer samen zijn gekomen.
Slotwoord
Als ik terugkijk op alles wat ik hierboven heb geschreven, kom ik eigenlijk steeds op hetzelfde uit. Het gaat niet om labels, niet om wie wel of geen ASS heeft, en ook niet om hoeveel vrienden je hebt. Het gaat om de ruimte die je elkaar geeft om jezelf te zijn.
Sommige mensen lopen een stukje met je mee, anderen blijven langer. En een enkeling groeit zo dicht naar je toe dat vriendschap bijna vanzelf overgaat in iets meer. Niet omdat het moet, maar omdat het klopt.
Voor mij zit de kern in eerlijkheid, duidelijkheid en veiligheid. Geen verborgen lagen, geen spelletjes. Gewoon jezelf kunnen zijn, en de ander dat ook gunnen.
Misschien is dat uiteindelijk waar elke vriendschap en elke relatie om draait. Niet perfect zijn, maar echt zijn.
Jeroen Klugt © 2026
Wetenschappelijke onderbouwing:
Universiteit Leiden | https://www.universiteitleiden.nl/onderzoek/onderzoeksoutput/sociale-wetenschappen/vrienden-als-je-autisme-hebt-hoe-makkelijk-of-moeilijk-is-dat Relevant: onderzoek naar kwaliteit van vriendschappen bij jongeren met ASS en de relatie met mentale gezondheid. Autsider.net | https://autsider.net/2025/05/01/hoe-autistische-volwassenen-vriendschap-anders-beleven/ Relevant: overzichtsartikel (2025) over hoe autistische volwassenen vriendschap beleven, gebaseerd op 22 onderzoeken met meer dan 2000 deelnemers. EOS Wetenschap | https://www.eoswetenschap.eu/psyche-brein/waarom-communicatie-tussen-mensen-met-autisme-vlotter-verloopt Relevant: wetenschappelijke onderbouwing van het dubbel-empathieprobleem en waarom communicatie tussen twee mensen met ASS beter verloopt. NVA (Nederlandse Vereniging voor Autisme) | https://www.autisme.nl/over-autisme/levensfases/autisme-bij-volwassenen/relaties-en-identiteit/vriendschap/ Relevant: algemene informatie over vriendschap en ASS vanuit de vakorganisatie. Autismecentrum Groningen | https://www.autismecentrum-groningen.nl/informatieverwerking-bij-autisme/ Relevant: uitleg over directheid, eerlijkheid en informatieverwerking bij ASS.